Martine van Wolfswinkel

En daarmee doel ik niet op de verkiezingsuitslagen in de VS. Of misschien ook wel. Want ‘winter’ is niet alleen een van de vier seizoenen, maar kan ook verwijzen naar een donkere periode in je leven of wellicht zelfs naar een donkere tijd in de maatschappij. Met het verschil dat er na de winter altijd weer een lente komt, dat je daar de klok vrij letterlijk op gelijk kan zetten, terwijl je dat voor een donkere tijd in je leven, of in de wereld, nooit weet. Of er nog een lente komt, en wanneer dan.

Maar dit was niet bedoeld een somber verhaal te worden. Winter kan ook een tijd zijn van reflectie, van tot rust komen, jezelf een beetje terugtrekken en je voorbereiden op een nieuw seizoen. Winter als een tijd waarin vanuit rust en stilte nieuwe dingen ontstaan.

Volgens onze westerse kalender begint de winter op het noordelijk halfrond pas op of rond 21 december, de kortste dag van het jaar. Maar je kan die dag ook zien als het middelpunt van de winter, de dag met het minste licht. Het wordt niet voor niets ‘midwinter’ genoemd en ook zo gevierd in allerlei landen, met name die ten noorden van ons. Neem je dat als uitgangspunt, dan verschuift de winter een stukje naar voren in het jaar. De winter is dan de periode van het jaar waarin de dagen het kortst zijn. Dus niet de drie maanden vanaf 21 december, maar zo’n anderhalve maand ervoor en erna. Dan kom je uit op een winter die begint op 6 november en eindigt op 6 februari.

Dit heb ik overigens niet zelf bedacht, maar komt uit het boek Leven en werken in het ritme van de seizoenen van Jaap Voigt. Ik omarm zijn voorstel om de seizoenen op een ander moment te laten beginnen. Gevoelsmatig klopt het ook wel. De dagen zijn nu donker en worden steeds korter. Begin februari is de donkerste periode voorbij en komt ook de natuur alweer tot leven. De eerste krokussen en sneeuwklokjes laten zich dan al zien. De vogels beginnen weer te zingen. En er kunnen plots van die wat warmere dagen zijn waarin je de kracht van de zon alweer een beetje voelt. Dat is het voorzichtige begin van de lente.

Ondanks de veelbelovende titel van het boek van Jaap Voigt wil ik het toch geen aanrader noemen. De verdere uitwerking van het leven met de seizoenen is helemaal gebaseerd op de leer van de I Tjing, het Boek der Veranderingen. Dit is een Chinese filosofie die drieduizend jaar oud is. Het heeft ongetwijfeld waarde, maar ik kan het gewoon niet volgen. Voigt gaat er diep op in in zijn boek, maar bij mij landt het niet. Dus dat laat ik verder buiten beschouwing. Maar de simpele observatie dat je de seizoenen nét even anders zou kunnen zien en ervaren neem ik mee.

In de winter doe ik het graag wat rustiger aan. Zeker naarmate de dagen korter en donkerder worden – de periode rond 21 december. Vorig jaar schreef ik daarover al dat ik een enorme behoefte had aan een soort winterslaap.

Het is ook een tijd om mooie boeken te lezen. Erg passend bij deze periode is het boek Wintering – The power of rest and retreat in difficult times van Katherine May, waarin zij niet alleen heel mooi het verloop en de betekenis van de maanden oktober tot en met maart beschrijft, maar dit ook verbindt aan een moeilijke periode in haar leven. Ze onderzoekt hoe zijzelf en anderen met moeilijke tijden omgaan en hoe belangrijk het kan zijn rust te nemen, je even terug te trekken uit het normale leven.

Een andere schrijver die ik pas heb ontdekt is Karl Ove Knausgaard. Deze Noorse schrijver woont met zijn gezin in Zweden en schrijft zowel heel persoonlijk als heel filosofisch. Het is hoe dan ook altijd verrassend. In zijn serie de vier seizoenen beschrijft hij in vier delen een jaar uit zijn leven. Het begint in de herfst, wanneer zijn vrouw in verwachting is van hun vierde kind, een meisje. Het boek is in zekere zin gericht aan haar, het ongeboren kind. In het deel ‘winter’ wordt ze geboren en in de lente is ze er al. In het boek zomer is het meisje twee jaar oud. Elk boek uit de serie is heel anders van opzet, het element van de verrassing is er in die zin altijd.

Nu de winter begonnen is steek ik in huis de kaarsen aan en zit ik wat vaker met een boek op de bank. Ik probeer geen nieuwe dingen te beginnen, maar zoek de rust op, in de hoop dat er straks in de lente weer nieuwe dingen zullen ontstaan. En wellicht niet alleen in mijn leven, maar ook in de wereld om ons heen.